Tagarchief: Kunst

Eind december, begin januari

Gelukkig nieuwjaar, laat ik daar mee beginnen. Het is alweer een tijdje terug dat ik een stuk schreef hier omdat ik druk bezig ben met het ontwikkelen van mijn website. Die komt er binnenkort aan, gewoon omdat het kan. Het is ten slotte 2012 en vanaf dit punt is alles mogelijk.

Er moet eerst gezegd worden dat het een rechts jaar was, jammer genoeg. Helaas hebben we een rechtse regering die stukje bij beetje de kunst- en cultuursector wilt uitroeien. Ik zie het als een tekort in de ontwikkeling van de huidige regering dat ze hun horizon niet willen verbreden met de schoonheid van kunst- en cultuur. Op het ene moment zitten we te bakkeleien over Mauro, moet hij nou wel of niet het land uit? Vervolgens ontsnapt Mauro aan het mes en wordt er al gelijk een ander slachtoffer uitgekozen om het land uit te zetten.

Ook de populariteit van de PVV bleef groeien in 2011. Niet alleen in de afgelegen volksbuurten van ons prachtige landje maar ook in de Universiteiten verspreid door heel Nederland. De PVV, de meest rechtse partij in Nederland werd behandeld in een scriptie van een student politicologie van de Universiteit van Tilburg. De conclusie van de afgestudeerde: Nederland heeft te maken met een fascistische partij in een gevorderd stadium. De desbetreffende scriptie is inmiddels gepubliceerd en Geert Wilders heeft, zoals verwacht, infantiel gereageerd.

Dat de Nederlandse samenleving steeds rechtser wordt is goed te voelen in de kunst- en cultuursector. Alles waarmee we Nederland mooier en aantrekkelijker willen maken wordt weggezet als ‘linkse hobby’ en daar wilt de regering maar al te graag in gaan snijden. Zo verdwijnt er kunst waar er weer geld vrijkomt voor de topmanagers hun kerstbonus. Wat het ook is, we verliezen steeds meer en Nederland is er nog best wel tevreden onder. Ik ben ontevreden, en toch wil ik niet klagen. We mogen namelijk blij zijn dat de regering zo nu en dan een reality-check krijgt van het Nederlands rechtssysteem. De opstartsubsidie voor cultureel ondernemers (WWIK) werd vlak voor de jaarwisseling afgeschaft na het besluit van de Eerste Kamer. Per 1 januari zou deze stopzetting ingaan, maar de rechter vond dat te vroeg. “Het betekent dat het voorstel tot afschaffing van de wet, waar de Tweede en Eerste Kamer eerder mee akkoord gingen, door de rechter ongedaan is gemaakt voor kunstenaars die voor 1 januari 2012 een WWIK-uitkering toegekend hebben gekregen.”

Dit jaar is vanuit het oogpunt van de kunstenaar met een mooie wraakactie begonnen. Maar laten we vooral niet te vroeg juichen, Rutte is tevreden en Nederland is tevreden met Rutte. Het kan allemaal nog erger worden dan dat het al is. Op een gegeven moment moeten alle kunstenaars sponsors gaan zoeken om te overleven terwijl ze kunst maken voor het maatschappelijke geheel. De overheid doet alsof dit hun niks doet en gaat door met het snijden in de begrotingen.

We zijn pas aan het begin van 2012, wat staat ons te wachten dit jaar? Worden we nog rechtser? Gaan we mensen daadwerkelijk het land uitzetten? Of gaan we toch rekening houden met onze medemens en houden we rekening met het verleden van alle aanwezige rassen en religies? Dit jaar gaat in ieder geval veel kunstenaars bewegen die het zekere voor het onzekere nemen. Het ziet er naar uit dat de regering steeds minder belang legt bij de kunst- en cultuursector. Dit betekent dat we onze broek zelfstandig omhoog moeten houden en geen hulp van de regering kunnen verwachten.

In 2012 zijn we genoodzaakt om op zoek te gaan naar de meest creatieve oplossingen om te overleven in deze verwaarloosde sector. Het stimuleert ons, kunstenaars, om van onze reetjes af te komen en stappen te ondernemen. Laten we het negatieve omzetten naar iets heel erg positiefs, vooral dit jaar. De Maya-Kalender vanuit de Azteekse cultuur vertelt ons ten slotte dat we dit jaar er collectief aan gaan. Dus laten we het maximale halen uit 2012, met name de cultureel ondernemers.

Begin je eigen kunstenaarscollectief of maak een documentaire over het einde van de wereld: het maakt niets uit. Tweeduizend-twaalf wordt een productief jaar vol met levens-transformerende elementen, al betekent dit werken tot de dood. Het klinkt misschien morbide, maar zo is het niet bedoelt. Het gaat erom dat wij, als kunstenaars, nu niet moeten opgeven puur om een financiële kwestie die ons dwars zit. We moeten ons hoofd omhoog houden en realiseren dat het niet om het geld draait dat ons laat doen wat we doen. Het gaat om liefde en passie, geld daarnaast ontvangen is een nog prachtiger ding.

Je levert je passie in en je wilt er geld voor terug, dat is logisch. Dus je neemt stappen om deze droom om te zetten naar realiteit: het gaat niet automatisch gebeuren. De overheid gaat niet veranderen, dus moeten wij wel veranderen. We kunnen niet eeuwig blijven zeuren om een startersbudget dat we gratis en voor niks krijgen, we moeten doorgaan waar we eventjes stil zijn gaan staan. Schouders eronder en initiatieven nemen zodat wij en onze opvolgers tot in de eeuwigheid onze kunst- en cultuur kunnen voortzetten en vertellen aan de wereld wat wij voor waarde hebben toegevoegd aan de huidige kunst- en cultuursector. Dat is pas vooruitdenken en groeien als sector.

Getagged , , , , , , , , , , , , , , ,

Kunst of geen kunst door Studio Job: waar ligt de grens?

Twee weken geleden zat Job Smeets twee dagen achter elkaar als gast bij de Wereld Draait Door. Helaas zat hij daar niet om zijn nieuwste werk – geëxposeerd in Groningen – een promo-tour te geven maar om bekogeld te worden met confronterende vragen over zijn door Auswitch-geinspireerde werken. Twee werken van Studio Job werden toegelicht waarin duidelijk verwijzingen zaten naar concentratiekampen die voor de nodige opschudding zorgen. Uiteraard kwetst dit mensen, maar is kunst per se uitgevonden om mensen een goed gevoel te geven?

Tracy Metz van de NRC noemt de Tweede Wereldoorlog ‘het laatste taboe in Nederland’. Een beetje egocentrisch om dit te zeggen want het is voor een heel groot gedeelte van Europa ook een taboe. Daarnaast verplaatst Metz zich alleen in de oorspronkelijke ‘etnische’ Nederlanders met deze uitspraak. Ik denk dat Zwarte Piet ook nog steeds een taboe is voor alle Surinaamse en Antilliaanse staatsburgers van Nederland. Maar goed, we hebben het niet over Zwarte Piet, we hebben het over miljoenen doden vanuit de Tweede Wereldoorlog. Daar gaat het juist om: de doden. De overlevenden zijn degenen die worden geconfronteerd met Auswitch in de vorm van een kunstwerk, maar dat worden ze ten slotte ook met monumenten. Voor mij persoonlijk gaat het erom dat je rekening houdt met je medemens en ervoor probeert te zorgen dat ze niet geconfronteerd worden met het verleden. Het gaat daarbij ook om respect voor elkaar en het bevorderen van een ‘positieve’ samenleving. Net als bij het geval van Zwarte Piet, ben ik het er mee eens dat uit respect voor diegenen die het doet denken aan de tijden van Slavernij (waar overigens ook miljoenen doden vielen), we de Zwarte Piet moeten verwijderen uit het Sinterklaasfeest. Diezelfde mening heb ik ook over deze twee kunstwerken van Studio Job, ook al spreek ik mezelf tegen.

Zwarte Piet is geen kunstuiting, het is een onderdeel van de Nederlandse traditie van het Sinterklaasfeest. Tradities veranderen en groeien mee met de tijd, dus ook met tolerantie. De Tweede Wereldoorlog is iets anders: het een historische gebeurtenis die de hele wereld iets heeft aangedaan. Om dit te verwerken in de vorm van een kunstwerk is een stapje verder: kunst heeft geen grenzen. Ik ben van mening dat kunstenaars zich niet moeten beperken in hun werk, terwijl ik ook vind dat mensen niet gekwetst hoeven te worden door objecten in de openbare ruimte. Het contrast is dusdanig groot dat ik mezelf niet kan uiten over deze situatie, en dat maakt het extra lastig om hier een stuk over te schrijven. Ik denk dat velen dezelfde mening met mij delen over deze kwestie, zo ook Tracy Metz. Zij geeft overigens in de uitzending een heel goed argument voor haar standpunt: de Tweede Wereldoorlog is een makkelijke uitweg. Een topkunstenaar als Job Smeets hoeft zich niet te verkopen aan de goedkope kunst, Studio Job is zoveel beter dan dat.

Beter dan de essentie van jezelf. Beter dan de essentie van de Nederlander: we zijn als Nederlanders beter dan de persoon met oogkleppen op die niet wil zien dat de oorsprong van Zwarte Piet racistisch is. Job Smeets heeft geen oogkleppen op omdat hij altijd zijn grenzen opzoekt als kunstenaar. Het opzoeken van je grenzen is een, maar het overschrijden van je grenzen is een tweede. Dat is precies het geval bij het uitgelichte werk bij DWDD. Job Smeets is vergeten waar de grens ligt en heeft een uitstapje gemaakt naar de andere kant. Is Job te ver gegaan? Ja, dat is hij zeker. Moet Job zich voortaan beperken tot de grens? Nee, zeker niet. Maar vergeet niet dat die grens er voor een reden is.

Het mooie aan kunst is dat er geen beperkingen zijn, dus feitelijk zijn er geen grenzen om te overschrijden. Met dit uitgelichte werk van Studio Job is er duidelijk geworden dat zelfs voor kunst er een grens is. Die grens ligt er om te voorkomen dat massa’s worden beledigd door dit werk. Wat we eigenlijk zeggen is dat er een censuur moet zijn voor dit soort uitingen, wat eigenlijk niet kan. Kijk maar naar Kurt Westergaard: hij werd door het publiek aangevallen vanwege zijn spotprenten over de Islam. Een kunstenaar die zo’n groot aantal mensen heeft beledigd dat hij er zelf van schrok. Hij werd wereldwijd met de dood bedreigd terwijl hij een kunstwerk probeert te maken. De motieven van Kurt Westergaard waren niet gelijk aan die van Job Smeets: Westergaard maakt spotprenten en Smeets maakt kunstwerken. Twee totaal verschillende beweegredenen met hetzelfde gevolg: mensen voelen zich beledigd en dat gevoel is terecht.

Dat er sprake is van slachtoffers door deze kunstwerken moge duidelijk zijn, maar laten we nog iets even niet uit het oog verliezen. De kunstenaars maken het verschil. Ze maken het verschil door te provoceren: dat is wat de kunstenaar doet. Het zijn geen ‘mooimakers’, zoals Job Smeets het mooi heeft verwoord. Ze zijn er om grenzen op te zoeken, zo ver mogelijk tegen de grens aan te gaan liggen en te provoceren met hun eindproduct. Meestal is het meest provocerende product, het meest en minst gewaardeerde stuk. In het geval van De Wereld Draait Door krijgen we te zien wat het kritiek is op zo’n kunstwerk, maar er zijn ook mensen – zoals de verzamelaar die een van de twee kunstwerken gekocht heeft – die dit provocerende werk zeer waarderen. In de PR is er voor deze situatie een mooie uitspraak ‘Bad Press is Good Press.’ De hoeveelheid aandacht die Studio Job heeft gekregen door twee dagen achter elkaar aan tafel te zitten bij DWDD is voor velen een goede reden om een treintje naar Groningen te pakken. Mensen willen het uiteindelijk met eigen ogen zien, en zelfs de slachtoffers willen de confrontatie zelf aangaan. Wat Studio Job ook staat te wachten de komende tijd zal iets te maken hebben met succes, al is dit negatief of positief. Ik denk dat Job goed wakker is geschud door het kritiek van Nederland op zijn confronterende kunst. Provoceren met grenzen kan niet, maar mensen beledigen kan eigenlijk ook niet. Lastig.

Bekijk de twee gesprekken met Job Smeets bij DWDD hier en hier.

Getagged , , , , , , , ,